مقدمه
همانگونه که در قسمت های قبلی حسابداری از ابتدا تا انتها بیان شد در مرحله سوم چرخه حسابداری پس از تجزیه و تحلیل معاملات مالی به مشخص کردن حساب هایی که این رویدادهای مالی بر آن ها اثر می گذارد و ثبت این رویدادها می پردازیم .
در موسسات روزانه معاملات و عملیات مالی متعددی انجام می گیرد و تهیه ترازنامه بعد از انجام هر معامله علاوه براین که منطقی نیست از نظر اقتصادی هم مقرون به طرفه نیست بنابراین در حسابداری معاملات و عملیات مالی ابتدا در مدارک حسابداری ثبت و در پایان دوره مالی از روی مدارک حسابداری ترازنامه تهیه می شود ، بنابراین برای هریک از اقلامی که در ترازنامه قرار میگیرد باید مدارک جداگانه ای نگهداری شود . ما از حساب برای ثبت و نگهداری اطلاعات مربوط به اقلام ترازنامه استفاده می کنیم .
حساب
موسسات باید کلیه معاملات مالی خود را با ترتیب خاصی در دفاتر حسابداری منعکس کنند تا در هنگام نیاز براساس اطلاعات طبقه بندی شده صورت های مالی مورد نیاز خود روتهیه کنند. براین اساس اطلاعات مربوط به هریک از اقلام دارایی ، بدهی و سرمایه در حساب ها جمع آوری می شود . ساده ترین شکل حساب به صورت T نمایش داده می شود که کلیه افزایش ها در یک سمت و کلیه کاهش ها در سمت دیگر منعکس می شود ، حساب T دارای سه بخش اصلی می باشد و به صورت زیر تهیه می گردد :

- قائده بدهکار و بستانکار کردن حساب ها :عنوان حساب که در بالای خط افقی نوشته می شود .
- طرف راست حساب که به آن بدهکار می گویند .
- طرف چپ حساب که به آن بستانکار می گویند .
هر رویداد مالی با توجه به اثر آن بر معادله حسابداری و ترازنامه در حساب ها ثبت می شود ، برای درج یک مبلغ در حساب ابتدا باید مشخص کرد این مبلغ در کدام سمت معادله ی حسابداری و ترازنامه قرار می گیرد ، نحوه درج افزایش وکاهش در معادله ی حسابداری به شکل زیر است :
حساب دارایی :
باتوجه به این که دارایی ها در سمت راست معادله ی حسابداری و ترازنامه قرار گرفته اند ، افزایش در دارایی ها موجب افزایش سمت راست معادله ی حسابداری و ترازنامه می گردد ، ثبت دارایی در حساب T به شکل زیر است :

حساب بدهی و سرمایه :
باتوجه به این که بدهی و سرمایه در سمت چپ معادله ی حسابداری قرارگرفته اند و افزایش در بدهی و سرمایه موجب افزایش سمت چپ معادله ی حسابداری و ترازنامه می گردد ، ثبت آن در حساب T به شکل زیر است :

حساب درآمد :
طبق صورتحساب سرمایه افزایش درآمد موجب افزایش سرمایه می گردد و باتوجه به این که در حساب T سرمایه ، افزایش در سمت بستانکار می باشد بنابراین افزایش درآمد هم در سمت چپ حساب T قرار می گیرد .

حساب هزینه :
با توجه به این که افزایش هزینه موجب کاهش سرمایه می شود ، همچنین باتوجه به این که در حساب T کاهش سرمایه در سمت بدهکار درج می گردد بنابراین ماهیت هزینه بدهکار می شود (یعنی افزایش هزینه در سمت بدهکار حساب T درج می شود ) .

حساب برداشت :
ماهیت برداشت هم مانند هزینه بدهکار می باشد زیرا افزایش برداشت موجب کاهش سرمایه می گردد.

قواعد بدهکار و بستانکار کردن

ترازنامه و طبقه بندی اقلام موجود درآن
ترازنامه یکی از صورت های مالی مهم است که تصویری از وضعیت مالی یک موسسه در یک تاریخ معین را به نمایش می گذارد ، در حقیقت ترازنامه گزارشی از دارایی ، بدهی و سرمایه موسسه می باشد ، به منظور ارائه مفید هریک از اجزا اصلی ترازنامه به گروه های فرعی تقسیم می شوند . به طور کلی عنوان های اصلی ترازنامه به شرح زیر است :
- دارایی : دارایی ها به دو گروه کلی دارایی های جاری و دارایی های غیر جاری تقسیم می شوند .
الف ) دارایی های جاری : عبارت است از وجوه نقد و سایر اقلامی که انتظار می رود در جریان عادی عملیات یک موسسه طی یکسال از تاریخ ترازنامه ، به وجه نقد تبدیل شوند ، به فروش روند یا به مصرف برسند .
نکته ۱ : در بعضی از موسسات دارایی ها در مدت زمان طولانی تر از یکسال به وجه نقد تبدیل می شوند که در این صورت ملاک طبقه بندی دارایی های جاری به جای یکسال ، دوره عادی گردش عملیات ( فاصله زمانی بین خرید کالا و تبدیل به کالای خریداری شده ) است .
نکته ۲ : در طبقه بندی دارایی های جاری اقلامی که قابلیت تبدیلشان به وجوه نقد سریع تر است در ابتدا نوشته می شوند .
بیشتر بخوانید : چرخه عملیات حسابداری مرحله ی اول :جمع آوری اسناد و اطلاعات رویدادهای مالی
اقلام دارایی جاری عبارتند از :
وجوه نقد : شامل موجودی نقد صندوق ، بانک ها و یا تنخواه گردان می باشد .
نکته : موسساتی که حساب جاری متعددی در بانک دارند باید موجودی نقد در صندوق و تمام بانک ها را با یکدیگر تلفیق و تحت عنوان یک حساب به نام موجودی نقد در ترازنامه ارائه کنند .
سرمایه گذاری کوتاه مدت : موسسات به منظور تامین سود ، آن بخش از وجوه نقد را که در کوتاه مدت مورد نیاز نیست رو سرمایه گذاری می کنند ، این گونه سرمایه گذاری ها به قصد نگهداری برای مدت کمتر از یکسال تحصیل می شود .
حساب های دریافتنی : شامل مطالبات موسسه است که در نتیجه فروش کالا و خدمات به صورت اعتباری به مشتری ایجاد می گردد .
اسناد دریافتنی : شامل مطالباتی است که در نتیجه فروش کالا و خدمات به صورت اعتباری و در ازای دریافت تعهد کتبی مانند سفته ایجاد می گردد .
موجودی کالا : شامل موجودی مواد اولیه ، کالای در جریان ساخت و کالای آماده برای فروش در موسسات تولیدی می باشد .
پیش پرداخت : مبالغی است که موسسه قبل از دریافت کالا و خدمات آن را پرداخت می کند .
نکته : تا زمانی که کالا و خدمات یا منافع مورد انتظار دریافت نشده آن را به عنوان دارایی ( پیش پرداخت ) ثبت می کنیم .
ب) دارایی های ثابت ( غیر جاری ) : به کلیه دارایی هایی گفته می شود که در عملیات عادی موسسات مورد استفاده قرار گرفته و دارای ماهیت دائمی هستند ، انواع دارایی های ثابت عبارتند از :
دارایی های ثابت مشهود : مانند زمین ، ساختمان ، ماشین آلات و… به منظور تولید و فروش محصول یا خدمت مورد استفاده قرار می گیرند ، این دارایی ها دارای عمر بیش از یکسال و ارزش قابل ملاحظه بوده ، و برای انجام امور موسسه خریداری می شود .
نکته : دارایی های ثابت طی مدت زمان و بر اثر استفاده مستهلک می شوند ، که این کاهش دارایی از طریق حسابی تحت عنوان استهلاک انباشته از حساب دارایی کسر شده و دارایی معادل ارزش آن در دفاتر ثبت می شود .
دارایی های ثابت نامشهود : فاقد ماهیت عینی و فیزیکی هستند ، اما مزایایی برای مالکان خود فراهم می آورند مانند : سرقفلی ، علائم تجاری و …
سرمایه گذاری بلند مدت : سرمایه گذاری در اوراق قرضه با سررسید بیش از یکسال ویا خرید سهام سایر شرکت ها به منظور نگهداری این سهام برای مدت بیش از یکسال به عنوان سرمایه گذاری بلند مدت در نظر گرفته می شود .
سایر دارایی ها : کلیه دارایی هایی که در گروه های قبل نتوان طبقه بندی کرد به عنوان سایر دارایی ها شناسایی می شوند.

نکته : مطالبات بلند مدت ، پیش پرداخت های بلند مدت و ارزش دفتری و دارایی های بلااستفاده جز این دسته از دارایی ها محسوب می شود .
- بدهی ها : بدهی های موسسات براساس سررسید به دودسته ی جاری و غیر جاری تقسیم می شوند .
الف) بدهی های جاری : تعهداتی است که انتظار می رود طی یکسال آینده یا یک دوره مالی از محل دارایی های جاری موجود یا ایجاد بدهی های جاری دیگر تسویه شود .
نکته : بدهی های جاری معمولا به ترتیب تاریخ سررسید یا بر مبنای ارتباط ماهیت بدهی با عملیات موسسه در ترازنامه طبقه بندی می شود .
برخی از بدهی های جاری عبارتند از :
حساب های پرداختنی : خرید کالا و خدمات شرکت به صورت نسیه باعث ایجاد حساب های پرداختنی می گردد .
اسناد پرداختنی : خرید نسیه کالا و خدمات توسط شرکت و ارائه تعهد کتبی مانند چک ، سفته و… باعث ایجاد اسناد پرداختنی می گردد .
پیش دریافت : مبالغی است که شرکت قبل از تحویل کالا و یا ارائه خدمات دریافت می نماید .
ب) بدهی های غیر جاری : تعهداتی است که سررسید آن ها بیش از یکسال می باشد مانند : وام های پرداختنی بلند مدت ، اوراق قرضه پرداختنی بلند مدت و…
- سرمایه : حقوق صاحبان موسسه نسبت به دارایی های شرکت می باشد .
روش های تهیه ترازنامه : ترازنامه به شکل های زیر تهیه می گردد .
- به شکل حساب : فرمت معروف تهیه ترازنامه که در آن دارایی ها در سمت راست و بدهی ها و سرمایه در سمت چپ ترازنامه قرار می گیرند .
- شکل گزارش : در آن دارایی ها در ابتدا و بدهی ها و سرمایه در زیر دارایی ها درج می شود .
مثال کاربردی
برای کامل کردن این فایل رو با یک مثال به پایان میرسانیم.
الف) آقای عسگری در اول آذر سال۱×۱۳ موسسه حمل ونقل عسگری را تاسیس کرد ، معاملات و عملیات مالی آذر ماه موسسه به شرح زیرمیباشد :
۱) ۶ آذر آقای عسگری مبلغ ۱.۰۰۰.۰۰۰ ریال بابت سرمایه گذاری اولیه به حساب جاری شماره ۳۵۲ نزد بانک ملی واریز نمود .
۲) ۱۲ آذر تعداد میز و صندلی به مبلغ ۳۰۰.۰۰۰ ریال به صورت نسیه از فروشگاه اردشیری خریداری کرد .
۳) ۱۸ آذر مبلغ ۳۰۰.۰۰۰ ریال از حساب جاری بانک ملی دریافت و به صندوق موسسه واریز کرد .
۴) ۲۵ آذر یک دستگاه ساختمان به مبلغ ۳۰۰.۰۰۰ ریال به صورت نقد خریداری کرد .
۵) ۲۹ آذر بخشی از بدهی موسسه به میزان ۳۰۰.۰۰۰ ریال به فروشگاه اردشیری را پرداخت کرد .
ب) تهیه ترازنامه تاریخ ۳۰ آذر سال۱×۱۳
الف) موجودی نقد و بانک




ب)

- در ادامه مقالات حسابداری از ابتدا تا انتها به بررسی کامل اجزای ترازنامه می پردازیم
بیشتر بخوانید : چرخه عملیات حسابداری مرحله ی دوم : تجزیه و تحلیل رویدادهای مالی
سلام ‘ امیدوارم ادامه دار باشه تا بتونیم استفاده کنیم