مقدمه
در گذشته افرادی بودند که با استفاده از ابزاری مانند چرتکه به ثبت دریافت ها و پرداخت های بازاریان و کسبه مشغول بودند و به آنها میرزا ، محاسب و دفتردار میگفتند . اصلی ترین تفاوت حسابداران امروزی با میرزاها ، تجزیه و تحلیل مسائل و رویدادهای مالی است .
با پیشرفت علم حسابداری و افزایش انواع فعالیت های اقتصادی ، سبک معاملات ، ماهیت حساب ها تغییر کرده است . تجزیه و تحلیل توان مالی شرکتها ، بررسی بازدهی سرمایه گذاری ، فرآیند تولید ، تامین مالی ، بررسی ساختار منابع انسانی و هزاران موضوع دیگر که بدون تحلیل حسابداری قابل انجام نخواهد بود .
مهمترین موضوعی که نیاز به تجریه و تحلیل حسابداری دارد ، معادله حسابداری است و حسابداران باید بتوانند اثر مالی هر رویداد اقتصادی را درک کرده و گردش مالی آن را ثبت کنند .

معادله حسابداری
تساوی بین دارایی ها از یک طرف و بدهی ها و سرمایه از طرف دیگر معادله ی اساسی حسابداری را به وجود میآورد که براساس آن می توان هریک از معاملات ، عملیات مالی و رویدادهای دارای اثر مالی را تجزیه و تحلیل و آثار آن را بر عناصر چرخه ی حسابداری مشخص کرد .
نکته : ترازنامه که یکی از مهمترین صورت های مالی است بر اساس معادله حسابداری تهیه می شود .

عناصر تشکیل دهنده ی معادله ی اساسی حسابداری
برای درک بهتر معادله ی حسابداری ابتدا باید با عناصر تشکیل دهنده ی آن به طور مختصر آشنا شویم.
دارایی ها :
عبارت است از اموال و اثاثیه ، مطالبات و منابع اقتصادی متعلق به یک واحد تجاری که در نتیجه معاملات یا سایر رویدادها ایجاد شده ، قابلیت نقدشوندگی دارد و موجب کسب منافع اقتصادی آتی می گردد .
نکات مهم دارایی :
۱. یک دارایی منبع اقتصادی محسوب می شود .
۲. منبع مورد نظر به وسیله شخصیت حسابداری کنترل می گردد .
۳.بهای تمام شده آن در زمان تحصیل ، به طور عینی قابل اندازگیری باشد .
به طور مثال : مطالبات از مشتریان دارایی است زیرا وصول آن در آینده موجب دریافت وجوه نقد می گردد ، کالای خریداری شده ، ساختمان و تجهیزات نیز جزو دارایی ها محسوب می شوند .
نکته : کالا های فاسد شده یک واحد تجاری دارایی آن محسوب نمی شوند زیرا قابل فروش نمی باشند .
بدهی ها :
عبارت است از تعهدات فعلی واحد تجاری برای پرداخت پول یا ارائه کالا و خدمات در آینده و به طور کلی بدهی ادعا یا حق مالی بستانکاران نسبت به دارایی های یک موسسه می باشد .
نکته : بدهی های یک موسسه معمولا در اثر خربد نسیه کالاو خدمات ، دریافت وام از دیگران و… به وجود می آید.
سرمایه:
عبارت است از حق مالی صاحب یا صاحبان یک موسسه نسبت به دارایی های آن ، به عبارت دیگر مازاد دارایی بر بدهی را سرمایه گویند .
موارد تاثیر گذار در سرمایه شرکت
درآمد :
شرکتها و صاحبان مشاغل به فعالیت های گوناگونی نظیر فروش کالا ، ارائه خدمات و تولید محصول اشتغال دارند و در ازای ارائه آنها به مشتریان وجوه نقد و حق الزحمه دریافت می کنند که به آن درآمد می گویند .
در نتیجه افزایش درآمد موجب افزایش سرمایه می گردد .
هزینه :
اشخاص برای پیشبرد و تکمیل فعالیت های درآمدی خود ، مبالغی را مانند خرید مواد اولیه ، کرایه حمل ، پرداخت حقوق کارکنان ، اجاره ، آب وبرق و تلفن و غیره پرداخت میکنند که به آن هزینه گفته می شود .
انجام هزینه نیازمند پرداخت وجوه نقد و یا ایجاد نوعی بدهی به دیگران است که موجب کاهش سرمایه می گردد .
برداشت :
صاحب یا صاحبان هر واحد اقتصادی مقداری از وجوه نقد یا سایر دارایی های را برای مصارف شخصی خود برمی دارند که به آن برداشت می گویند .
برداشت نیز موجب کاهش حساب سرمایه می گردد .
نکته : تفاوت برداشت و هزینه در این است که هزینه برای تحصیل درآمد انجام می شود اما برداشت برای مصارف شخصی استفاده می شود .
سرمایه گذاری مجدد :
گاهی صاحب یا صاحبان کسب وکار پس از تاسیس و سرمایه گذاری اولیه ، دارایی دیگری را که موجب افزایش درآمد خواهد شد به واحد اقتصادی خود اضافه میکنند که به آن سرمایه گذاری مجدد می گویند .
سرمایه گذاری مجدد نیز موجب افزایش سرمایه می گردد .
فرمول کامل معادله ی حسابداری به شکل زیر می باشد :

بیشتر بخوانید :آموزش حسابداری از ابتدا تا انتها (قسمت دوم – چرخه عملیات حسابداری)
برای یادگیری کامل ، این بخش را با یک مثال به پایان می رسانیم .
مثال : آقای امیری در دی ماه۱*۱۳ موسسه ی مسافرتی امیر را تاسیس کرد . عملیات مالی دی ماه موسسه امیر به شرح زیر است :
الف) ۱ دی واریز مبلغ ۱۰.۰۰۰.۰۰۰ ریال به حساب جاری نزد بانک به عنوان سرمایه
-با واریز مبلغ ۱۰.۰۰۰.۰۰۰ ریال به حساب بانک توسط آقای امیری ، دارایی موسسه مسافرتی امیر مبلغ ۱۰.۰۰۰.۰۰۰ ریال شده است . از طرف دیگر برای آقای امیری مبلغ ۱۰.۰۰۰.۰۰۰ ریال سرمایه در موسسه ایجاد شده است ، معادله ی حسابداری این رویداد به صورت زیر است :

ج) ۲۰دی خرید یک دستگاه اتومبیل به مبلغ ۲.۰۰۰.۰۰۰ ریال که ۱.۰۰۰.۰۰۰ ریال آن نقدا پرداخت شد و برای مابقی آن طی یک فقره سفته یک ماه به فروشنده تسلیم گردید .
– خرید اتومبیل موجب ایجاد دارایی جدیدی به نام وسائط نقلیه می شود و در مقابل آن علاوه بر کاهش موجودی بانک یک بدهی معادل مابقی مبلغ به نام بستانکاران برای موسسه به وجود می آید .